Ngày 25/9/2026, báo chí thể thao châu Âu đồng loạt đưa tin: hội đồng độc lập xem xét 115 cáo buộc của Giải Ngoại hạng Anh đối với câu lạc bộ Manchester City đã kết luận câu lạc bộ vi phạm 114 cáo buộc. Tin do tờ The Athletic đưa trước, hãng Reuters xác nhận sau. Giải Ngoại hạng Anh chưa công bố toàn văn quyết định, chưa có mức chế tài, và Manchester City cho biết thủ tục vẫn đang tiếp diễn.
Với người làm kế toán, điều đáng chú ý trong vụ này không nằm ở bóng đá. Nhóm cáo buộc nặng nhất xoay quanh một câu hỏi rất quen thuộc với bất kỳ phòng kế toán nào: tiền do chính ông chủ bơm vào, đi vòng qua các công ty có liên quan và được gọi là tiền tài trợ, có được ghi là doanh thu hay không?
Bài viết mở đầu tuyến bài về nâng khống doanh thu trên Kế Toán Hiểu Luật. Phần đầu tóm tắt những gì đã được xác nhận về vụ việc, tách bạch với những gì mới chỉ là tin báo chí. Phần sau đặt câu hỏi đó vào khung chuẩn mực kế toán Việt Nam, vì chuyện “doanh thu tài trợ từ người nhà” không hề xa lạ với doanh nghiệp trong nước.
- Tháng 02/2023, Giải Ngoại hạng Anh chuyển 115 cáo buộc với Manchester City sang một hội đồng độc lập. Nhóm nặng nhất là không cung cấp thông tin tài chính chính xác, gồm thông tin về doanh thu (kể cả doanh thu tài trợ), các bên liên quan và chi phí hoạt động.
- Ngày 25/9/2026, theo các báo đưa tin, hội đồng kết luận câu lạc bộ vi phạm 114 trên 115 cáo buộc. Quyết định chưa được công bố chính thức, chưa có chế tài, câu lạc bộ dự kiến kháng nghị.
- Cơ chế bị cáo buộc: tiền từ phía chủ sở hữu được chuyển qua các nhà tài trợ có liên quan, rồi vào câu lạc bộ dưới dạng hợp đồng tài trợ, giúp số doanh thu đủ để vượt qua quy định tài chính của giải đấu.
- Chuẩn mực kế toán Việt Nam trả lời thẳng: khoản góp vốn của chủ sở hữu làm tăng vốn chủ sở hữu nhưng không là doanh thu (đoạn 04 Chuẩn mực số 14). Thông tư 99/2025/TT-BTC yêu cầu doanh thu được ghi nhận theo bản chất hơn là hình thức hoặc tên gọi của giao dịch.
- Giao dịch với bên liên quan không bị cấm. Cái bị soi là giá và việc có công bố hay không: Chuẩn mực số 26 buộc trình bày bản chất mối quan hệ, khối lượng giao dịch và chính sách giá.
1. Vụ việc: những gì đã chắc và những gì mới là tin báo
Vụ Manchester City có hai lớp thông tin dễ bị trộn vào nhau. Viết cho đúng thì phải tách ra.
| Mốc | Sự việc | Mức chắc chắn |
|---|---|---|
| 11/2018 | Tạp chí Der Spiegel (Đức) đăng loạt thư nội bộ rò rỉ của câu lạc bộ, làm dấy lên nghi vấn doanh thu tài trợ được thổi phồng | Đã đăng công khai |
| 02/2020 | Liên đoàn Bóng đá châu Âu cấm Manchester City dự cúp châu Âu hai mùa, phạt 30 triệu euro, vì cho rằng câu lạc bộ khai cao doanh thu tài trợ | Quyết định chính thức |
| 7/2020 | Tòa Trọng tài Thể thao hủy lệnh cấm. Đa số thành viên hội đồng xét xử cho rằng cáo buộc thổi phồng doanh thu tài trợ chưa được chứng minh, một phần các khoản thanh toán đã hết thời hiệu theo chính quy định của Liên đoàn. Câu lạc bộ vẫn bị phạt 10 triệu euro vì không hợp tác với cuộc điều tra | Phán quyết chính thức |
| 06/02/2023 | Giải Ngoại hạng Anh chuyển 115 cáo buộc sang hội đồng độc lập, gồm năm nhóm: không cung cấp thông tin tài chính chính xác; không kê khai đầy đủ thù lao huấn luyện viên và cầu thủ; vi phạm quy định tài chính của Liên đoàn châu Âu; vi phạm quy định lợi nhuận và bền vững của giải; không hợp tác với cuộc điều tra | Thông báo chính thức |
| 16/9 đến 06/12/2024 | Hội đồng độc lập ba thành viên nghe trình bày | Đã diễn ra |
| 25/9/2026 | The Athletic đưa tin, Reuters xác nhận: hội đồng kết luận vi phạm 114 trên 115 cáo buộc | Tin báo chí, Giải Ngoại hạng Anh từ chối bình luận vì thủ tục bảo mật |
Phía câu lạc bộ, người phát ngôn cho biết thủ tục của Giải Ngoại hạng Anh vẫn đang tiếp diễn, còn những phần quan trọng chưa hoàn tất và vụ việc vẫn thuộc diện bảo mật nghiêm ngặt. Các báo cũng cho biết câu lạc bộ dự định kháng nghị. Nghĩa là tính tới lúc bài này được viết, chưa có văn bản kết luận nào công bố cho công chúng đọc.
Có một chi tiết đáng nhớ từ lần xét xử năm 2020: câu lạc bộ không bị kết luận thổi phồng doanh thu, nhưng vẫn bị phạt vì không cung cấp hồ sơ cho người điều tra. Với doanh nghiệp, đây là bài học đúng cho cả bối cảnh thanh tra thuế: chậm hoặc từ chối cung cấp chứng từ tự nó đã là một vi phạm, độc lập với chuyện số liệu đúng hay sai.
2. Cơ chế bị cáo buộc: tiền của chủ đi một vòng thành doanh thu
Quy định tài chính của các giải bóng đá châu Âu có một nguyên tắc chung: câu lạc bộ chi tiêu trong phạm vi số tiền mình làm ra. Tiền chủ sở hữu góp thêm để bù lỗ bị giới hạn. Vậy muốn chi nhiều hơn, câu lạc bộ cần doanh thu nhiều hơn, chứ vốn góp thêm thì không tính.
Theo các cáo buộc được báo chí mô tả từ năm 2018, một phần tiền tài trợ mà câu lạc bộ nhận từ các doanh nghiệp có liên quan tới chủ sở hữu thực chất do chính phía chủ sở hữu cấp, chỉ đi qua nhà tài trợ trên danh nghĩa. Năm 2020, Liên đoàn Bóng đá châu Âu cáo buộc ít nhất 204 triệu bảng Anh đã được ngụy trang thành tiền tài trợ. Như đã nêu, Tòa Trọng tài Thể thao kết luận cáo buộc này chưa được chứng minh.
Đặt sang ngôn ngữ kế toán, sơ đồ bị cáo buộc có ba bước:
- Chủ sở hữu chuyển tiền cho một doanh nghiệp có liên quan, hoặc bảo đảm thanh toán thay cho doanh nghiệp đó.
- Doanh nghiệp liên quan ký hợp đồng tài trợ với câu lạc bộ, với giá trị cao hơn hoặc tách khỏi giá trị quảng bá thực tế mà nó nhận được.
- Câu lạc bộ ghi nhận toàn bộ số tiền là doanh thu tài trợ, thay vì ghi phần vượt giá trị thật là tiền chủ sở hữu góp thêm.
Hợp đồng có thật, tiền có thật, hóa đơn có thật. Cái bị đặt câu hỏi là bản chất: giao dịch có thật sự là mua bán quyền quảng bá giữa hai bên độc lập, hay chỉ là một cách chuyển vốn khoác áo hợp đồng thương mại.
2.1. Không chỉ một câu lạc bộ
Tháng 6/2025, một số báo châu Âu dẫn một báo cáo mật, được cho là do một cố vấn tài chính ở Luân Đôn lập cho một bên muốn mua lại câu lạc bộ Inter Milan (Ý). Theo các báo này, báo cáo nghi ngờ khoảng 300 triệu euro doanh thu từ mạng lưới nhà tài trợ châu Á trong ba mùa 2016 đến 2019, tương đương khoảng 27% tổng doanh thu của câu lạc bộ trong giai đoạn đó. Cần nói rõ: đây là nội dung một báo cáo được báo chí thuật lại, chưa có cơ quan quản lý nào công bố kết luận, và các bài báo không dẫn phản hồi của câu lạc bộ.
3. Nếu xảy ra ở Việt Nam: chuẩn mực nói gì
Doanh nghiệp Việt Nam không chịu luật công bằng tài chính của bóng đá, nhưng có ít nhất bốn lý do để muốn doanh thu trông lớn hơn thực tế: vay ngân hàng, dự thầu, gọi vốn và giữ giá cổ phiếu. Và cách làm quen thuộc nhất cũng giống hệt: tiền từ chủ, từ công ty mẹ hay công ty anh em chạy vào dưới tên “phí dịch vụ”, “tài trợ”, “hỗ trợ kinh doanh”.
3.1. Vốn góp của chủ không phải là doanh thu
Đoạn 04 Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 14 “Doanh thu và thu nhập khác”: Doanh thu chỉ bao gồm tổng giá trị của các lợi ích kinh tế doanh nghiệp đã thu được hoặc sẽ thu được. […] Các khoản góp vốn của cổ đông hoặc chủ sở hữu làm tăng vốn chủ sở hữu nhưng không là doanh thu.
Thông tư 99/2025/TT-BTC hướng dẫn chế độ kế toán doanh nghiệp, hiệu lực từ ngày 01/01/2026, lặp lại ý đó ngay trong câu định nghĩa ở phần nguyên tắc kế toán các khoản doanh thu: doanh thu là lợi ích kinh tế thu được làm tăng vốn chủ sở hữu của doanh nghiệp ngoại trừ phần đóng góp thêm của các cổ đông.
3.2. Bản chất hơn tên gọi
Câu hỏi khó nằm ở chỗ khoản tiền không mang tên “góp vốn”. Nó mang tên “tài trợ” và đi kèm một hợp đồng. Thông tư 99/2025/TT-BTC có hai câu trả lời:
- Khoản 2 Điều 20: báo cáo tài chính phải phản ánh đúng bản chất kinh tế của các giao dịch và sự kiện hơn là hình thức pháp lý của các giao dịch và sự kiện đó.
- Phần nguyên tắc kế toán các khoản doanh thu tại Phụ lục II: doanh thu phải được ghi nhận phù hợp với bản chất hơn là hình thức hoặc tên gọi của giao dịch, và phải được phân bổ theo nghĩa vụ cung ứng hàng hóa, dịch vụ.
Cụm từ “phân bổ theo nghĩa vụ cung ứng” là chìa khóa. Một hợp đồng tài trợ trị giá 10 tỷ đồng mà phần quyền quảng bá thực tế doanh nghiệp giao cho nhà tài trợ chỉ đáng 3 tỷ đồng theo giá thị trường, thì chỉ 3 tỷ đồng gắn với một nghĩa vụ cung ứng. Phần 7 tỷ đồng còn lại không đổi lấy hàng hóa hay dịch vụ nào, và nếu nguồn của nó là chủ sở hữu thì nó mang bản chất vốn. Cách phân loại và hạch toán cụ thể được phân tích ở bài tiền chủ sở hữu đưa vào: doanh thu hay vốn góp.
3.3. Bên liên quan: được giao dịch, nhưng phải khai
Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 26 “Thông tin về các bên liên quan” không cấm giao dịch với người nhà. Nó thừa nhận thẳng một rủi ro:
Đoạn 08: Các bên liên quan có thể tham gia vào các giao dịch mà các bên không liên quan sẽ không tham gia vào. Hơn nữa, giao dịch giữa các bên liên quan có thể được thực hiện không theo các giá trị như giao dịch giữa các bên không liên quan.
Vì vậy chuẩn mực đặt nghĩa vụ công bố. Khi có giao dịch với bên liên quan, doanh nghiệp phải trình bày bản chất các mối quan hệ, các loại giao dịch và yếu tố của giao dịch, gồm khối lượng giao dịch, số dư chưa thanh toán và chính sách giá cả (đoạn 22, 23). Chuẩn mực còn liệt kê “các khoản tài trợ (bao gồm cho vay và góp vốn bằng tiền hoặc hiện vật)” trong danh sách các giao dịch cần chú ý.
Để xác định giá giữa các bên liên quan, đoạn 12 nêu ba phương pháp: giá không bị kiểm soát có thể so sánh được, giá bán lại, và giá vốn cộng lãi. Đoạn 13 nói phương pháp đầu tiên “còn thường được sử dụng để xác định giá phí của các khoản tài trợ”. Nói cách khác, một hợp đồng tài trợ từ bên liên quan phải trả lời được câu hỏi: một nhà tài trợ độc lập sẽ trả bao nhiêu cho đúng những quyền lợi đó? Phía thuế cũng có một bộ quy tắc riêng cho giao dịch liên kết, phân tích ở bài doanh thu với bên liên quan: khi nào bị gạt đi và bài nhiều công ty một chủ: khi nào thành giao dịch liên kết.
4. Bốn dấu hiệu một khoản “tài trợ” đáng nghi
Không phải mọi hợp đồng tài trợ từ doanh nghiệp cùng tập đoàn đều có vấn đề. Nhưng bốn dấu hiệu dưới đây thường đi cùng nhau khi khoản tiền thực chất là vốn.
| Dấu hiệu | Câu hỏi kiểm tra |
|---|---|
| Giá lệch xa thị trường | Có hợp đồng tương tự nào với bên độc lập để so không? Giá trị tài trợ có tăng vọt đúng lúc doanh nghiệp cần đạt một ngưỡng tài chính? |
| Nhà tài trợ không tự có tiền | Nhà tài trợ có nguồn thu đủ để trả, hay tiền của họ đến từ chính chủ sở hữu ngay trước kỳ thanh toán? |
| Quyền lợi đổi lại mờ nhạt | Nghĩa vụ của bên nhận tài trợ có được ghi cụ thể, có bằng chứng thực hiện (hình ảnh, số lượt hiển thị, sự kiện) hay chỉ là câu chữ chung? |
| Không được công bố | Thuyết minh báo cáo tài chính có nêu mối quan hệ liên quan và chính sách giá của hợp đồng không? |
Bảy kiểu nâng khống doanh thu phổ biến hơn, cùng dấu vết chúng để lại trên báo cáo tài chính, được phân tích ở bài bảy kiểu nâng khống doanh thu.
5. Người làm kế toán đứng ở đâu
Trong vụ Manchester City, người bị cáo buộc là câu lạc bộ. Ở Việt Nam, người ký báo cáo tài chính là người đại diện theo pháp luật, kế toán trưởng và người lập biểu, và chữ ký đi kèm trách nhiệm về nội dung, như đã phân tích ở bài ba chữ ký trên báo cáo tài chính.
Điều 13 Luật Kế toán số 88/2015/QH13 cấm “cố ý, thỏa thuận hoặc ép buộc người khác cung cấp, xác nhận thông tin, số liệu kế toán sai sự thật”. Ghi một khoản vốn thành doanh thu để báo cáo đẹp hơn là đúng loại hành vi này. Mức phạt hành chính và ngưỡng hình sự được phân tích riêng ở bài lập báo cáo tài chính gian dối: ai ký thì ai chịu.
Việc thực tế nhất người làm kế toán có thể làm là giữ một bộ hồ sơ cho mỗi hợp đồng có yếu tố liên quan:
- Văn bản xác định mối quan hệ liên quan và người phê duyệt hợp đồng.
- Căn cứ giá: báo giá, hợp đồng tương tự với bên độc lập, hoặc cách tính theo một trong ba phương pháp của Chuẩn mực số 26.
- Bằng chứng doanh nghiệp đã thực hiện nghĩa vụ đổi lại khoản tiền.
- Nội dung thuyết minh tương ứng trên báo cáo tài chính.
Khi không dựng được bộ hồ sơ đó cho phần lớn giá trị hợp đồng, đó là lúc cần nêu ý kiến bằng văn bản với người quản lý về cách ghi nhận.
Kết luận
Dù kết cục pháp lý của vụ Manchester City ra sao sau kháng nghị, câu hỏi nằm ở trung tâm vụ việc là câu hỏi kế toán thuần túy: một đồng tiền đi vòng qua bên liên quan có đổi được bản chất của nó không. Chuẩn mực kế toán Việt Nam trả lời là không. Tiền chủ sở hữu góp thêm là vốn, dù được gọi bằng tên gì.
Với người làm kế toán, bài học nằm ở hồ sơ: một hợp đồng với bên liên quan cần có căn cứ giá, bằng chứng thực hiện và thuyết minh đầy đủ. Doanh thu nào không dựng được ba lớp đó thì sớm muộn cũng sẽ bị hỏi lại, bởi kiểm toán, bởi cơ quan thuế, hoặc bởi ngân hàng đã cho vay dựa trên nó.
Manchester City đã chính thức bị kết luận vi phạm chưa?
Tính tới cuối tháng 9/2026, mới có tin báo chí rằng hội đồng độc lập kết luận câu lạc bộ vi phạm 114 trên 115 cáo buộc. Giải Ngoại hạng Anh chưa công bố toàn văn quyết định, chưa có mức chế tài, và câu lạc bộ cho biết thủ tục vẫn đang tiếp diễn và dự định kháng nghị.
Tiền công ty mẹ chuyển cho công ty con dưới dạng tài trợ có được ghi doanh thu không?
Chỉ phần tương ứng với hàng hóa, dịch vụ mà công ty con thực sự cung cấp, tính theo giá hợp lý, mới là doanh thu. Phần không đổi lấy nghĩa vụ cung ứng nào và đến từ chủ sở hữu mang bản chất vốn, vì Chuẩn mực kế toán số 14 nêu rõ khoản góp vốn của chủ sở hữu làm tăng vốn chủ sở hữu nhưng không là doanh thu.
Giao dịch với bên liên quan có bị cấm không?
Không. Chuẩn mực kế toán số 26 chỉ yêu cầu trình bày trên báo cáo tài chính bản chất mối quan hệ, loại giao dịch, khối lượng giao dịch, số dư chưa thanh toán và chính sách giá cả. Phía thuế có quy định riêng về giao dịch liên kết để điều chỉnh giá khi không theo nguyên tắc giao dịch độc lập.
“Bản chất hơn hình thức” được quy định ở đâu?
Khoản 2 Điều 20 Thông tư 99/2025/TT-BTC yêu cầu báo cáo tài chính phản ánh đúng bản chất kinh tế của giao dịch hơn là hình thức pháp lý. Phần nguyên tắc kế toán các khoản doanh thu tại Phụ lục II của Thông tư yêu cầu doanh thu được ghi nhận phù hợp với bản chất hơn là hình thức hoặc tên gọi của giao dịch.
Vì sao câu lạc bộ vẫn bị phạt năm 2020 dù thắng kiện?
Tòa Trọng tài Thể thao cho rằng cáo buộc thổi phồng doanh thu tài trợ chưa được chứng minh, nhưng xác định câu lạc bộ không hợp tác với cuộc điều tra, không cung cấp lời khai nhân chứng và bản gốc các thư điện tử bị rò rỉ. Mức phạt được giảm từ 30 triệu xuống 10 triệu euro cho riêng vi phạm này.
- Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 14 “Doanh thu và thu nhập khác”, ban hành kèm Quyết định số 149/2001/QĐ-BTC, hiệu lực từ ngày 01/01/2002: đoạn 04
- Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 26 “Thông tin về các bên liên quan”, ban hành kèm Quyết định số 234/2003/QĐ-BTC, hiệu lực từ ngày 16/02/2004: đoạn 08, 12, 13, 19, 22, 23
- Thông tư số 99/2025/TT-BTC hướng dẫn chế độ kế toán doanh nghiệp, hiệu lực từ ngày 01/01/2026: khoản 2 Điều 20; Phụ lục II, phần nguyên tắc kế toán các khoản doanh thu
- Luật Kế toán số 88/2015/QH13, được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 56/2024/QH15 (hiệu lực từ ngày 01/01/2025): Điều 13
Nguồn tin về vụ việc
- beIN Sports, 25/9/2026: tin về kết luận của hội đồng độc lập
- Al Jazeera, 25/9/2026: dòng thời gian các cáo buộc
- Al Jazeera, 26/9/2026: những gì đã biết và các khả năng chế tài
- Sky Sports, 29/7/2020: lý do Tòa Trọng tài Thể thao hủy lệnh cấm
- Football Italia, 6/2025: báo cáo mật về doanh thu tài trợ của Inter Milan
Cùng tuyến bài: nâng khống doanh thu
Bản đồ cả tuyến: Nâng khống doanh thu: bản đồ các câu hỏi, ba nấc hệ quả và năm việc kế toán nên làm
- Tiền chủ sở hữu đưa vào công ty: doanh thu, thu nhập khác, vốn góp hay nợ vay
- Doanh thu từ bên liên quan: bốn chỗ con số có thể bị gạt đi
- Bảy kiểu nâng khống doanh thu và dấu vết chúng để lại trên báo cáo tài chính
- Doanh thu khống và thuế: nộp thêm thuế rồi vẫn bị phạt, và chuỗi hóa đơn khống hai đầu
- Báo cáo tài chính có doanh thu khống: người ép, người làm, người ký chịu tới đâu
- Bộ báo cáo để đi vay: nâng doanh thu cho ngân hàng, gói thầu, nhà đầu tư, và ranh giới lừa đảo
- Kiểm toán nhìn doanh thu thế nào: vì sao doanh thu luôn bị nghi trước, và kế toán chuẩn bị gì
- Luckin Coffee, Wirecard, Satyam: ba vụ nâng khống doanh thu và những dấu hiệu đã bị bỏ qua
Bài liên quan
Để lại một bình luận