1. Vì sao chuyển sang IFRS là bài toán kỹ thuật “khó nhằn”?
Khi nghe nói “lên IFRS”, nhiều người chỉ nghĩ đến chuyện đổi chuẩn mực, đổi vài bút toán. Thực tế, lần đầu lập BCTC theo IFRS là một dự án kỹ thuật đúng nghĩa: liên quan đồng thời đến hệ thống báo cáo, dữ liệu quá khứ, chính sách kế toán và cả cách vận hành doanh nghiệp.
1.1. Bộ báo cáo tài chính phải “đủ bộ” cho lần đầu
Lần đầu lập BCTC IFRS, doanh nghiệp không chỉ làm một bộ báo cáo tại ngày hiện tại rồi thôi. IFRS 1 yêu cầu một “bộ báo cáo đầy đủ”, tối thiểu phải có:
- 3 Bảng cân đối kế toán (Statements of Financial Position – SOFP) tại: ngày cuối kỳ hiện tại, ngày so sánh và ngày chuyển đổi sang IFRS theo cả VAS và IFRS để có so sánh.
- 2 Báo cáo lãi lỗ và thu nhập toàn diện (Statements of Profit or Loss and Other Comprehensive Income – SOCI) theo cả VAS và IFRS.
- 2 Báo cáo lưu chuyển tiền tệ (Statements of Cash Flows – SOCF) theo cả VAS và IFRS.
- 2 Báo cáo thay đổi vốn chủ sở hữu (Statements of Changes in Equity – SOCIE) theo cả VAS và IFRS.
Nói cách khác, doanh nghiệp phải “kể lại câu chuyện tài chính” của mình trong ít nhất hai năm, theo ngôn ngữ IFRS, chứ không chỉ dịch lại số liệu VAS sang một mẫu biểu mới.
1.2. Chính sách kế toán: IAS 8 không còn là “kim chỉ nam” cho lần đầu
Trong VAS, thay đổi chính sách kế toán thường được xử lý theo Thông tư 200 và cơ chế hồi tố quen thuộc. Dưới IFRS, chuẩn mực IAS 8 về thay đổi chính sách kế toán sẽ không áp dụng cho lần đầu chuyển đổi.
Lần đầu lên IFRS phải tuân theo “bộ luật riêng” là IFRS 1 – với danh sách các miễn trừ, ngoại lệ bắt buộc, các khoản được phép không hồi tố. Điều này kéo theo:
- Nhiều chính sách kế toán theo VAS phải được thiết kế lại gần như từ đầu.
- Cần lập “bản đồ chuyển đổi” cho từng khoản mục: dùng miễn trừ nào, hồi tố tới đâu, xử lý chênh lệch ra sao.
Nếu chỉ quen tư duy “đổi chính sách theo IAS 8”, đội ngũ kế toán sẽ rất dễ lúng túng trong lần đầu lập BCTC IFRS.
1.3. Yêu cầu về dữ liệu: phải có tối thiểu một năm so sánh
IFRS 1 yêu cầu doanh nghiệp chuẩn bị dữ liệu so sánh ít nhất một năm trước kỳ báo cáo IFRS đầu tiên. Điều này có nghĩa:
Hệ thống dữ liệu VAS hiện tại phải đủ chi tiết để truy vết, phân tách lại theo logic IFRS.
Những khoản mục vốn “khoán gọn” (ví dụ: chi phí trả trước, dự phòng, phân loại tài sản – nợ phải trả) phải được mở chi tiết và lưu dấu vết từ bây giờ.
Nếu không chuẩn hóa dữ liệu từ trước, đến lúc chuyển đổi, doanh nghiệp sẽ rất khó dựng lại bộ số liệu so sánh: chi phí cao, độ chính xác thấp và dễ xảy ra tranh luận với kiểm toán.
1.4. Hệ thống báo cáo: không thể mãi lập song song VAS – IFRS
Một điểm ít được nói thẳng: doanh nghiệp đã chính thức áp dụng IFRS thì không còn lập BCTC theo VAS nữa. VAS sẽ chỉ còn vai trò tham chiếu, phục vụ một số báo cáo nội bộ hoặc nghĩa vụ với cơ quan quản lý (nếu có yêu cầu riêng).
Điều này đặt ra bài toán:
- Hệ thống kế toán, ERP, các mẫu biểu báo cáo phải được thiết kế lại theo “tư duy IFRS” ngay từ đầu.
- Không thể chỉ “bắt” kế toán xuất thêm một bộ báo cáo IFRS ngoài BCTC VAS như trước.
2. Điểm mới của Thông tư 99/2025/TT-BTC và tác động đến IFRS
Trong bối cảnh đó, Thông tư 99/2025/TT-BTC (TT99) – chế độ kế toán mới – được thiết kế như một bước đệm quan trọng giúp doanh nghiệp Việt tiến gần hơn IFRS. Nhìn từ góc độ kỹ thuật, có bốn nhóm thay đổi đáng chú ý.
2.1. Đổi mới báo cáo tài chính: từ “Bảng cân đối kế toán” sang “Báo cáo tình hình tài chính”
TT99 dự kiến đổi tên “Bảng cân đối kế toán” thành “Báo cáo tình hình tài chính” (Statement of Financial Position), đồng thời điều chỉnh cấu trúc chỉ tiêu tiệm cận chuẩn quốc tế. Việc đầu tiên phải làm để theo được cấu trúc mới là chuyển đổi số dư sang chế độ kế toán mới.
Việc thay đổi tên gọi không chỉ mang tính hình thức. Nó nhấn mạnh rằng báo cáo không chỉ “cân đối” số nợ và số có, mà phản ánh bức tranh tài chính tổng thể: tài sản, nợ phải trả, vốn chủ sở hữu và khả năng tạo giá trị của doanh nghiệp.
Đối với các đơn vị có kế hoạch lên IFRS, việc quen dần với cấu trúc và thuật ngữ này sẽ giúp giảm “cú sốc ngôn ngữ” khi chuyển đổi.
2.2. Cập nhật hệ thống tài khoản: phản ánh bản chất các giao dịch hiện đại
TT99 bổ sung nhiều tài khoản mới để bắt kịp thực tiễn – ví dụ như nhóm tài sản sinh học, các công cụ tài chính phái sinh, các khoản phân loại lại theo giá trị hợp lý.
Sự thay đổi này có ý nghĩa:
- Dữ liệu kế toán được ghi nhận sát với bản chất kinh tế của giao dịch, thay vì “nhét tạm” vào các tài khoản truyền thống.
- Doanh nghiệp dần quen với tư duy đo lường theo giá trị hợp lý (fair value), dựa trên rủi ro và dòng tiền kỳ vọng – nền tảng quan trọng của IFRS.
2.3. Trao quyền chủ động cho doanh nghiệp về chứng từ, sổ sách
Một điểm mới đáng chú ý là TT99 cho phép (và cũng yêu cầu) doanh nghiệp chủ động thiết kế biểu mẫu chứng từ, sổ sách phù hợp với đặc thù của mình, đồng thời bắt buộc phải xây dựng Quy chế tài chính và Quy chế kiểm soát nội bộ. Tự thiết kế biểu mẫu không có nghĩa là tự do ở khâu ký: cùng thông tư này cấm ký KT. Giám đốc trên chứng từ kế toán.
Điều này khiến vai trò của bộ phận kế toán – tài chính thay đổi rõ rệt:
- Không chỉ “điền vào mẫu có sẵn”, mà phải hiểu bản chất giao dịch để thiết kế luồng chứng từ.
- Phải phối hợp với pháp chế, kiểm soát nội bộ để đảm bảo quy trình vừa đúng luật, vừa kiểm soát được rủi ro.
Đây cũng chính là bước chuẩn bị cho tư duy “principle-based” của IFRS, nơi chuẩn mực đưa ra nguyên tắc, còn doanh nghiệp phải tự thiết kế cách áp dụng phù hợp. Muốn tự thiết kế được thì trước hết phải phân định quyền và trách nhiệm trong bộ máy kế toán bằng một quy chế viết ra giấy.
2.4. Đề cao “bản chất hơn hình thức”
TT99 nhấn mạnh nguyên tắc ghi nhận giao dịch theo bản chất kinh tế, linh hoạt hơn trong việc lựa chọn đơn vị tiền tệ kế toán và cách trình bày.
Nếu trước đây kế toán Việt Nam thường bị “trói” trong khung biểu mẫu và thủ tục, thì TT99 hướng đến:
- Nhìn vào rủi ro, dòng tiền, quyền và nghĩa vụ thực sự của doanh nghiệp.
- Giảm bớt việc quá chú trọng “hình thức chứng từ” mà bỏ qua bản chất giao dịch.
Đây là triết lý cốt lõi của IFRS: báo cáo tài chính phải phản ánh giá trị và rủi ro thật, chứ không chỉ “đủ giấy tờ”.
3. Vai trò của Thông tư 99/2025/TT-BTC trong lộ trình IFRS
Nhìn tổng thể, TT99 không thay thế IFRS. Nhưng nó là “nấc thang” quan trọng trong lộ trình chuyển đổi.
3.1. Thu hẹp khoảng cách VAS – IFRS
TT99 đưa hệ thống VAS tiến gần IFRS hơn về:
- Thuật ngữ: fair value, tài sản sinh học, công cụ tài chính, tổn thất suy giảm giá trị…
- Tư duy quản trị: nhấn mạnh quản trị rủi ro, đo lường lại tài sản – nợ phải trả theo giá trị hợp lý.
Khi khoảng cách về tư duy được thu hẹp, việc chuyển từ TT99 sang IFRS trong tương lai sẽ nhẹ nhàng hơn rất nhiều so với “nhảy thẳng” từ TT200.
3.2. Chuẩn bị hạ tầng dữ liệu và kiểm soát
Các yêu cầu về chuẩn hóa dữ liệu, phân loại tài sản, lập dự phòng, xây dựng quy chế tài chính và kiểm soát nội bộ trong TT99 chính là “bài tập dượt” cho IFRS 1.
Doanh nghiệp nào tận dụng giai đoạn áp dụng TT99 để:
- Chuẩn hóa master data trong ERP,
- Rà soát lại sơ đồ tài khoản,
- Xây dựng quy trình phê duyệt chứng từ & đối chiếu dữ liệu,
thì sau này khi bước vào dự án IFRS, phần việc về dữ liệu và kiểm soát sẽ nhẹ hơn rất nhiều.
3.3. Chuyển đổi mềm về tư duy: từ Bookkeeping sang Financial Reporting
Cuối cùng, TT99 giúp doanh nghiệp làm quen với việc nhìn BCTC như một công cụ “phản ánh giá trị” (financial reporting) chứ không chỉ là hồ sơ ghi chép (bookkeeping) để nộp thuế.
Đây là bước chuyển đổi mềm, nhưng rất quan trọng:
- Ban lãnh đạo bắt đầu đọc báo cáo theo góc nhìn nhà đầu tư, ngân hàng, thay vì chỉ hỏi “có bị thuế phạt không”.
- Kế toán chuyển từ vai trò “nhân viên sổ sách” sang “người kể câu chuyện tài chính” – nền tảng để sau này làm việc với kiểm toán quốc tế, nhà đầu tư, quỹ ngoại khi áp dụng IFRS.
4. Doanh nghiệp và người làm kế toán cần chuẩn bị gì?
Từ góc nhìn “Kế toán hiểu luật – Accounting for Law”, có thể tóm lại một số hướng hành động thực tế:
Rà soát sớm hệ thống tài khoản và dữ liệu theo hướng TT99:
- Nhận diện các khoản mục sẽ bị ảnh hưởng nhiều khi lên IFRS (tài sản tài chính, tài sản sinh học, dự phòng, hợp đồng dài hạn…).
- Thiết kế thêm các trường thông tin chi tiết trong phần mềm để sau này dễ tái phân loại theo IFRS.
Xây dựng hoặc cập nhật Quy chế tài chính và Quy chế kiểm soát nội bộ:
- Rõ ràng về luồng chứng từ, trách nhiệm phê duyệt, lưu trữ.
- Gắn với rủi ro pháp lý, rủi ro gian lận, rủi ro sai sót trọng yếu.
Lên kế hoạch đào tạo đội ngũ về TT99 và IFRS 1 ngay từ bây giờ:
- Kế toán, kiểm soát nội bộ, pháp chế, CFO cần có chung “ngôn ngữ IFRS”.
- Nên tổ chức các buổi workshop nội bộ, mời kiểm toán/đơn vị tư vấn chia sẻ kinh nghiệm chuyển đổi.
Chuẩn bị chiến lược lộ trình IFRS cho doanh nghiệp:
- Xác định rõ mục tiêu (huy động vốn, niêm yết, làm việc với nhà đầu tư quốc tế…).
- Ước lượng chi phí – lợi ích, chọn thời điểm chuyển đổi phù hợp với TT99.
Thông tư 99/2025/TT-BTC không tự động biến báo cáo tài chính của doanh nghiệp thành IFRS. Nhưng nếu biết tận dụng, đây sẽ là “đường băng” kỹ thuật rất tốt để doanh nghiệp cất cánh:
- Bộ máy kế toán quen dần với tư duy chuẩn mực quốc tế.
- Hệ thống dữ liệu và kiểm soát nội bộ được chuẩn hóa.
- Ban lãnh đạo có thêm một bước chuyển đổi mềm trước khi bước vào dự án IFRS không thể đảo ngược.
Với doanh nghiệp đang cân nhắc lộ trình IFRS, câu hỏi không còn là “có nên chuyển đổi không”, mà là “sẽ tận dụng TT99 thế nào để lên IFRS ít đau nhất, hiệu quả nhất”. Đây chính là góc tiếp cận mà ketoanthue.net | Kế toán hiểu luật hướng tới khi đồng hành cùng doanh nghiệp trong giai đoạn chuyển mình quan trọng này.
Để lại một bình luận